2015 jylǵy 27 aqpan, Astana qalasy
Memlekettik orman qory ýchaskelerinde kespeaǵash aımaǵyn bólip berý men taksasııalaý qaǵıdalaryn bekitý týraly
Qazaqstan Respýblıkasy 2003 jylǵy 8 shildedegi Orman kodeksiniń 13-baby 1-tarmaǵynyń 18-41) tarmaqshasyna sáıkes buıyramyn:
1. Qosa berilip otyrǵan Memlekettik orman qory ýchaskelerinde kespeaǵash aımaǵyn bólip berý men taksasııalaý qaǵıdalary bekitilsin.
2. Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıteti zańnamada belgilengen tártippen:
1) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin;
2) osy buıryq Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde onyń kóshirmesin merzimdi baspa basylymdarynda jáne «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa jiberilýin;
3) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ınternet-resýrsynda ornalastyrýdy qamtamasyz etsin.
3. Osy buıryq onyń alǵash resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Mınıstrdiń mindetin atqarýshy S.OMAROV
Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń mindetin atqarýshynyń
2015 jylǵy 27 aqpandaǵy № 18-02/161 buıryǵymen bekitilgen
Memlekettik orman qory ýchaskelerinde kespeaǵash aımaǵyn bólip berý men taksasııalaý qaǵıdalary
1. Jalpy erejeler
1. Osy Memlekettik orman qory ýchaskelerinde kespeaǵash aımaǵyn bólip berý men taksasııalaý qaǵıdalary (budan ári – Qaǵıdalar) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2003 jylǵy 8 shildedegi Orman kodeksiniń 13-baby 1-tarmaǵynyń 18-41) tarmaqshasyna sáıkes ázirlendi jáne memlekettik orman qory ýchaskelerinde kespeaǵash aımaǵyn bólip berý men taksasııalaý tártibin aıqyndaıdy.
2. Osy Qaǵıdalarda mynadaı negizgi uǵymdar paıdalanylady:
1) abrıs – kespeaǵashty bólý jáne taksasııalaý (baǵalaý) barysynda jasalatyn kespeaǵashtyń dalalyq syzbasy;
2) aǵash materıaldary – kóldeneń jáne boılaı bólý jolymen qulaǵan aǵashtardan, órim taldardan jáne olardyń bólikterinen alynatyn súrektiń tabıǵı fızıkalyq qurylymy men hımııalyq quramyn saqtaǵan odan jasalǵan materıaldar;
3) aǵash ushy – qulaǵan aǵashtyń nemese órim taldyń kesip tastalatyn bóligi;
4) beldeý (tehnologııalyq dáliz) – ormanǵa kútim jasaý maqsatynda aǵash kesý kezinde tehnıkalyq quraldardy ornalastyrýǵa jáne jyljytýǵa arnalǵan soqpaq;
5) bıiktikter razrıady – aǵashtar dıametrleri bıiktikteriniń araqatynasyn sıpattaıtyn biliktilik kórsetkishi;
6) kádelik súrek – qabyqsyz dóńgelek aǵash materıaldary. Kádelik súrekke «Qylqan japyraqty tuqymdas dóńgelek aǵash materıaldary» jáne «Japyraqty tuqymdylardyń dóńgelek aǵash materıaldary» memlekettik standarttaryna saı keletin aǵash dińiniń qıyndylary jatady;
7) kádelik súrek iriliginiń sanaty (iri, ortasha, usaq) – qabyqsyz joǵarǵy kesigindegi iri aǵash materıaldarynyń dıametri boıynsha aıqyndalady;
8) kespeaǵash aımaǵy – aǵash kesýdiń barlyq túrleri úshin bólingen nemese aǵashtary kesilý satysyndaǵy orman ýchaskesi;
9) kespeaǵashtardy taksasııalaý kezinde eskeriletin qaldyqtar – kádelik bóliktiń qabyǵy;
10) kespeaǵashtardy bólý – shekarany naqtyly jáne kespeaǵashtardy mólsherleı otyryp aıqyndaý, kesýge jatqyzylǵan aǵashtarǵa belgi soǵý, kespeaǵash alqabynda esepke alynǵan súrekterdi zattaı jáne aqshalaı baǵalaý jónindegi is-sharalar;
11) kespeaǵash aımaǵynyń paıdalaný alańy – kesýge jatatyn orman kómkergen alań;
12) kesilmegen aǵash – kesýge belgilengen, biraq aǵash kesý bıletinde kózdelgen merzimde kesilmegen aǵashtar nemese orman ýchaskeleri;
13) móldek – baǵalyq belgilermen jáne móldek baǵanalarmen tabıǵı kúıinde shektelgen aǵash kesýdi utymdy paıdalanýǵa arnalǵan kespeaǵashtyń bir bóligi;
14) ormandy (kespeaǵashty) taksasııalaý – orman resýrstarynyń, sonyń ishinde kesý kózdeletin ekpe aǵashtardyń sapalyq jáne sandyq sıpattamalaryn anyqtaý, esepke alý, baǵalaý jónindegi is-sharalar;
15) otyndyq aǵash – úı jylytýǵa arnalǵan qabyǵy alynbaǵan súrek qıyndylary;
16) súrektiń jalpy qory – súrek dińderi men bórikbasynan daıyndalatyn súrek kólemi;
17) taksasııalyq telim – kórshiles orman qory ýchaskelerinen taksasııalyq sıpattamasy boıynsha erekshelenetin orman qorynyń bastapqy esep birligi. Kespeaǵash (móldek) bir nemese birneshe taksasııalyq telimnen turady;
18) tehnologııalyq aǵashtar – negizinen súrek jańqasyn alýǵa arnalǵan qabyǵy alynbaǵan diń qıyndylary.
3. Memlekettik orman qory ýchaskelerin basty maqsatta paıdalaný, aralyq maqsatta paıdalaný úshin aǵash kesý jáne basqa da aǵash kesýler, shaıyr, aǵash sólderin, qosalqy aǵash resýrstaryn daıyndaý kezinde mynadaı jumystar júrgiziledi:
1) kespeaǵashtardy bólip berý, ol shekarany naqtyly jáne kespeaǵashtardy mólsherleı otyryp aıqyndaý, kesýge jatqyzylǵan aǵashtarǵa belgi soǵý, kespeaǵashtardy zattaı jáne aqshalaı baǵalaý jónindegi is-sharalardy qamtıdy;
2) kespeaǵashtardy taksasııalaý, ol daıyndaýǵa arnalǵan orman resýrstarynyń sapasyn, mólsherin aıqyndaýdy qamtıdy.
4. Memlekettik orman qory ýchaskelerinde kespeaǵashtardy bólip berý men mólsherleýdi (taksasııalaýdy) memlekettik orman ıelenýshiler júzege asyrady.
5. Memlekettik orman qorynyń aýmaǵynda kespeaǵashtardy bólip berý jáne mólsherleý materıaldarynyń durystyǵy men sapasy úshin memlekettik orman ıelenýshiler jaýap beredi.
6. Kespeaǵashtardy bólip berý men mólsherleý 25 mamyrdan bastap 25 qazanǵa deıingi qar joq kezeńde júrgiziledi:
1) basty maqsatta paıdalaný úshin aǵash kesý boıynsha – kespeaǵash kesýge túsýden 2 jyl buryn;
2) aralyq maqsatta paıdalaný úshin aǵash kesý boıynsha – kesýge deıin 1 jyl buryn;
3) ózge kesýler boıynsha – naqty qajettiligine qaraı.
7. Shaıyr jáne aǵash sólderin, ekinshi dárejeli aǵash resýrstaryn daıyndaý, sondaı-aq súrekdińderden yqtımal sól aǵyzý aımaǵy úshin kespeaǵash bólý júrgizilmeıdi.
8. Jalǵyz-jarym aǵashtardy kesý, qurylystar men ǵımarattarǵa bólingen ýchaskelerde jekelegen aǵashtardy kesý kezinde, sondaı-aq shekarasy osy ýchaskelerdi bólý kezinde aıqyndalǵan qundylyǵy shamaly orman ekpelerin qaıta jańartýǵa arnalǵan ýchaskelerdi tazartý kezinde kespeaǵashtar bólý júrgizilmeıdi.
9. Kespeaǵashtardy bólip berý men mólsherleýdiń (taksasııalaýdyń) barlyq ádisterinde 1 gektarǵa shaqqanda quramy, ortasha bıiktigi, jasy jáne mólsheri kórsetilip, sharýashylyq turǵydan baǵaly tuqymdylardyń ómirsheńdik ósimi esepke alynady.
2. Memlekettik orman qory ýchaskelerinde kespeaǵashtar bólý tártibi
1-paragraf. Memlekettik orman qory ýchaskelerinde kespeaǵashtar
bólý jónindegi daıyndyq is-sharalary
10. Kespeaǵashtar bólip berý jónindegi jumystar bastalmas buryn memlekettik orman ıelenýshiler mynadaı daıyndyq jumystaryn júrgizedi:
1) mynadaı orman ornalastyrý materıaldaryna taldaý jasalady jáne naqtylynady:
basty maqsatta paıdalaný úshin aǵash kesýge taǵaıyndalǵan ýchaskeler vedomosy;
aralyq maqsatta paıdalaný úshin aǵash kesý jáne ózge de aǵash kesý vedomosy;
qaıta jańartýǵa taǵaıyndalǵan ýchaskeler;
shyryn aǵyzýda turǵan jáne shyryn aǵyzýǵa jobalanatyn ekpeler men memlekettik orman qoryn esepke alý jáne onyń sıpattamasy jónindegi materıaldar;
2) jumys kólemi belgilenedi jáne kespeaǵash qoryna birinshi kezekte engizilýge tıis alańdar anyqtalady;
3) osy Qaǵıdalarǵa 1-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha súrek daıyndaý úshin árbir memlekettik orman ıelenýshi, ormanshylyq nemese uzaq merzimdi orman paıdalanýǵa berilgen memlekettik orman qory ýchaskeleri úshin tuqymdylardyń toptary boıynsha (qylqan japyraqty aǵashtar, jumsaq japyraqty aǵashtar, qatty japyraqty aǵashtar, sekseýilder, butalar), aǵash kesý túrleri: basty maqsatta paıdalaný úshin aǵash kesý, aralyq maqsatta paıdalaný úshin aǵash kesý (túrleri boıynsha), basqa da kesýler boıynsha (maqsaty boıynsha) kespeaǵashtar bólip berý jospary jasalady.
Kespeaǵashtar bólip berý josparyn orman kútýshi Qazaqstan Respýblıkasynyń 2003 jylǵy 8 shildedegi Orman kodeksiniń 13-babynyń 18-20) tarmaqshasyna sáıkes bekitiletin Memlekettik orman qory ýchaskelerinde aǵash kesý qaǵıdalaryna (budan ári – Aǵash kesý qaǵıdalary) sáıkes orman ornalastyrý materıaldarynyń negizinde jasaıdy.
11. Orman ýchaskelerin turǵan kúıinde aǵash kesýge aldyn ala irikteýdi orman kútýshi júrgizedi. Bólýge belgilenip otyrǵan orman ýchaskeleriniń taksasııalyq sıpattama men planshetter derekterine sáıkes kelmeýi baıqalǵan jaǵdaıda olar kesýge bólinbeıdi.
2-paragraf. Kespeaǵashtar shekarasyn naqty anyqtaý jónindegi is-sharalar
12. Kespeaǵashtar alańdardyń shekteý jónindegi jumystar:
1) anyq oramdyq soqpaqtarmen, shekaralyq syzyqtarmen, baǵalaý (taksasııalaý) nysanalarymen jáne orman óspegen jerlermen shektelgen jaqtaryn qospaǵanda, nysanalar kesýdi;
2) kespeaǵashtar buryshtaryna orman sharýashylyǵy belgilerin (baǵanalaryn) qoıýdy;
3) syzyqtardy ólshep alýdy, olardyń arasyndaǵy buryshtardy jáne eńis buryshtaryn ólsheýdi, sondaı-aq oramdyq soqpaqtarmen, baǵalaý (taksasııalaý) nysanalarymen nemese basqa da turaqty baǵdarlarmen geodezııalyq baılamdy qamtıdy.
13. Jazyq jerlerdegi ormandarda kespeaǵashtar tik buryshty pishinde bólinedi, al taýly ormandarda olardyń shekarasy releftiń sıpatyna baılanysty belgilenedi. Teris pishindi taksasııalyq telimderi, eger olardyń kólemi Aǵash kesý qaǵıdalarynda belgilengen kespeaǵashtardyń shekti mólsherinen asyp ketpese, kesýge tolyqtaı bólinedi. Eger jıyntyq kólemi osy Qaǵıdalarǵa 2-qosymshanyń 1 jáne 2-sulbalarynda kórsetilgen kespeaǵashtyń belgilengen mólsherinen asyp ketpese, oramda kesýge bir mezgilde birneshe bólek telim bólinedi.
14. Jappaı kespeaǵashtyq kesýlerge bólinetin kespeaǵashtar nysanalarynda barlyq kishi ólshemdi aǵashtar (dıametri 16 santımetrden az) olardy kespeaǵash jaǵyna qaraı qulatyp shabady. Nysanaǵa irgeles aǵashtarda belgi qoıylady.
Birtindep jáne iriktep kesýge, sondaı-aq ormandy kútip-baptaý maqsatynda aǵash kesýge bólinetin kespeaǵashtardyń nysanalarynda aǵashtar negizinen kesilmeıdi, al nysanalar butaqtar men shybyqtardy kesý jáne butany jınaý esebinen tazartylady.
15. Kespeaǵashtardyń shekarasyn sýretke túsirý jáne belgileý býssoldiń, gonımetrdiń nemese basqa da geodezııalyq aspaptardyń kómegimen, al syzyqtardyń ólshemi – ólsheý jolaǵymen nemese uzyndyǵy 20 metr jáne odan da uzyn bolat rýletkamen júrgiziledi.
Kespeaǵashtar bólý kezindegi qatelikter:
1) syzyqtardy ólsheý kezinde – 200 metrge 1 metrden;
2) buryshtardy ólsheý kezinde – 1 gradýstan aspaýǵa tıis.
16. Mynadaı jaǵdaılarda kespeaǵashtar móldekterge bólinedi, bul úshin:
1) bir kespeaǵashtan súrek bosatýdy ártúrli aǵash daıyndaýshy júrgizýi;
2) kespeaǵashtyń jekelegen bólikteri eńisterdiń tiktigi boıynsha 10 gradýs artyq bolatyn taýly jaǵdaılarda bólinetin eń az mólsherli alqap 1 gektardan kem bolmaýǵa tıis.
Árbir kespeaǵashta telimderdiń nómirlenýi bólek júrgiziledi.
17. Mólsherleý (taksasııalaý) dáldigin arttyrý maqsatynda kespeaǵashtar (telimder) bitik ósken aǵashtardyń birtektiligi boıynsha mólsherleý (taksasııalaý) telimderine bólinedi. Kespeaǵashtardy (telimderdi) mólsherleý (taksasııalaý) telimderine bólý:
1) eger kespeaǵashtyń (telimniń) ártúrli bólikterinde quramnyń keminde eki ólshemi bar bir nemese birneshe tuqym bıiktikteriniń razrıadtary bir nemese odan da kóp razrıadqa erekshelengen;
2) kespeaǵashtyń (telimniń) jekelegen bólikteriniń mólsherleý (taksasııalaý) sıpattamasynda: qor boıynsha 15% astam, quramy boıynsha – 2 ólshemnen astam aıyrmashylyq bolǵan kezde júrgiziledi.
Mólsherleý (taksasııalaý) teliminiń eń az alaby kespeaǵash (telim) alaby 10 gektarǵa deıin bolǵan jaǵdaıda 0,5 gektar jáne kespeaǵash (telim) alaby 10 gektar jáne odan da kóp bolǵan jaǵdaıda – 2,0 gektar bolyp belgilenedi.
Kespeaǵash (telim) shegindegi mólsherleý (taksasııalaý) telimderi abrıste nómirlenedi, olardyń qaz-qalpyndaǵy shekarasy nysanalarmen shektelmeıdi, olar tek aǵash shabýmen ǵana belgilenedi.
18. Kespeaǵashtardyń (telimderdiń) buryshtarynda dıametri 12-16 santımetr baǵanalar qoıylady. Baǵanalar 0,7 metr tereńdikte jerge kómiledi. Baǵananyń jer betindegi bıiktigi 1,3 metr bolýǵa tıis. Jol boıyna jaqyn mańda baǵanalar aıqysh-uıqysh taban aǵashpen bekitiledi.
Kespeaǵash (telim) joǵarǵy jaqtary eki oram etip taralady. Taralymnyń astynan tıisti jazýy bar «tereze» - jumsaq oıyq salynady. Qaǵıdalarǵa 3-qosymshaǵa sáıkes, kesilgen jylyna qaramastan eki nemese birneshe aralas kespeaǵash (telim) buryshtardyń bir núktesinde úılesken kezde jazbalar úshin tıisti mólsherdegi «terezeleri» bar bir telimdik baǵana qoıylady.
19. Baǵanalarda kespeaǵashtyń (móldektiń) paıdalaný alańy ǵana kórsetiledi. Jappaı kespeaǵashtardyń paıdalaný alańyna:
1) kólemine qaramastan orman óspegen ýchaskeler (batpaqty jerler, aǵash kesilgen jerler, alańqaılar, shabyndyqtar jáne taǵy basqalar);
2) Aǵash kesý qaǵıdalaryna sáıkes bólinetin tuqymdyq alańdar;
3) pisip-jetilgen bitik aǵashtar arasynda ornalasqan qylqan jáne qatty japyraqty aǵash tuqymdylarynyń orta jastaǵy jáne pisip-jetilip qalǵan ormanynyń jas taldar ýchaskeleri engizilmeıdi. Paıdalanylmaıtyn ýchaskeler shekaralyq aǵashtardyń syrtqy jaǵynan jeńil belgi qoıylyp nysanalarmen qal-qalpynda shekteledi.
Paıdalanylmaıtyn ýchaskeniń alańy ýchaskeniń shekaralyq syzyqtarynyń ólshemderi negizinde aıqyndalady. Qajet bolǵan jaǵdaıda geodezııalyq túsirilim júrgiziledi.
20. Kespeaǵashtardy birtindep jáne iriktep kesýge, sondaı-aq kútip-baptaý maqsatynda kesýge irikteý kezinde orman óspegen ýchaskeler kespeaǵash alańyna engizilmeıdi.
21. Jappaı kespeaǵash kesý úshin kespeaǵashtar irikteýmen bir mezgilde Aǵash kesý qaǵıdalaryna sáıkes tuqymdyqtardy irikteý jáne qaıta esepteý, tuqymdyq toptar men alańqaılardy qorshaý júrgiziledi.
Toptyq jáne jeke dara tuqymdyqtar túrindegi tuqym shashqyshtar dińindegi qabyqqa eptep qana qyzyl boıaý jaǵylyp, boıaýmen nómirlenedi. Tuqymdyq alańqaılardy shekteý shekaralyq aǵashtardyń syrtqy jaǵynan qabyǵyna jeńil belgi qoıý arqyly júrgiziledi.
22. Kespeaǵashtar irikteý kezinde dalalyq abrıs (keskin) jasalyp, onda:
1) ishki nysanalardyń ornalasýy jáne olardyń arasyndaǵy qashyqtyq;
2) kespeaǵashtyń orammen jáne nysana jelisimen baılanymy, shekaralyq jáne ishki nysanalardyń ólshemderi;
3) syzyqtar rýmbalary;
4) syzyqtardyń ólshemderi, sondaı-aq geodezııalyq túsirim kezinde syzyqtardyń rýmbalary kórsetilip, kespeaǵash ishinde bólingen paıdalanylmaıtyn alańdar;
5) taksasııalyq telimderiniń shekarasy;
6) móldekterdiń, taksasııalyq telimderiniń nómirleri;
7) qaıta esepteý jolaqtarynyń ornalasýy;
8) árbir móldek sheginde árbir taksasııalyq telimniń alańy;
9) tuqymdyq toptardyń, alańqaılardyń, shybyǵy, jas taly bar ýchaskelerdiń ornalasýy jáne olardyń alańy kórsetiledi.
Dalalyq abrıstiń (keskinniń) negizinde osy Qaǵıdalarǵa 2-qosymshadaǵy 1 jáne 2-sulbalar boıynsha kespeaǵashtyń syzbasy jasalady. Kespeaǵashtar (móldekter) alańdaryn esepteý kezinde osy Qaǵıdalarǵa 4-qosymshaǵa sáıkes kespeaǵashtar (móldekter) alańdaryn esepteý tehnıkasy, al taýly jaǵdaılar úshin – osy Qaǵıdalarǵa 5-qosymshaǵa sáıkes syzyqtar kólbeýligine jasalatyn túzetýler kestesi basshylyqqa alynady.
23. Kesýge taǵaıyndalǵan ýchaskelerdi oqshaýlap alǵannan keıin kesýge jatatyn aǵashtarǵa belgi qoıylady.
3-paragraf. Kesýge jatatyn aǵashtarǵa belgi qoıý jónindegi is-sharalar
24. Aǵashtardy kesýge aldyn ala irikteý barlyq birtindep jáne iriktep kesýler úshin, sondaı-aq ormandy kútip-baptaý maqsatynda kesý úshin (súrekdińderdiń ortasha dıametri 8 santımetrden az bolǵan jaǵdaıda jaryqtandyrýdy, sıretý men ótpeli kesýdi jáne iriktep sanıtarııalyq maqsatta aǵash kesý qospaǵanda (keýip qalǵan jas aǵashtardy kesýden, jelopyryqty, jel sulatpasyn joıýdan, qulaǵan aǵashtardy jınaýdan basqa) júrgiziledi. Kesýge iriktep alynǵan aǵashtarǵa 1,3 metr bıiktikte tereń belgi salynady, al dıametri 8 santımetr jáne odan da jýan aǵashtarda sonymen birge tamyr moıny tańbalanady.
25. Aǵashtardy qaıta esepteý tuqymdylary, tehnıkalyq jaramdylyq sanattary (sapasy) jáne tabanynyń qalyńdaǵy: aǵashtyń ortasha dıametri santımetrden jýan bolǵanda – 4 santımetr jáne bitik ósken aǵashtyń ortasha dıametri 16 santımetrge deıin bolǵanda – 2 santımetr bolatyn jaǵdaılarda júrgiziledi.
Dıametr 1,3 metr bıiktikte ólshenedi. Taý jaǵdaıynda (eńisterde) 1,3 metr bıiktik aǵashqa búıir jaǵynan (eńistiń kólbeýi boıynsha) kelgen kezde jer betinen belgilenedi. Dıametrlerdi ólsheý baǵyty kún kózine jáne eńistiń baǵytyna qatysty kezdeısoq bolýǵa tıis.
Qaıta esepteýge tabanynyń qalyńdyǵy 8 santımetr aǵashtar jatady.
26. Sapalyq baǵalanýy boıynsha aǵashtar úsh sanatqa bólinedi:
1) kádelik aǵashtar – dińniń tamyrǵa taqaý bóliginen alǵanda kádelik sortımentterdiń jalpy uzyndyǵy 6,5 metr jáne odan da uzyn aǵashtar, al bıiktigi 20 metrden asatyn aǵashtarda – olardyń bıiktiginiń keminde úshten birin quraıtyn aǵashtar;
2) jartylaı kádelik aǵashtar – dińniń tamyrǵa taqaý bóliginen alǵanda kádelik sortımentterdiń uzyndyǵy 2 metrden 6,5 metrge deıingi jáne aǵashtar, al bıiktigi 20 metrden asatyn aǵashtarda - 2 metrden olardyń bıiktiginiń úshten birine deıingi aǵashtar. Tamyryn ashý qajet bolǵan jaǵdaıda kádelik sortımentterdiń eń qysqa uzyndyǵy keminde 3 metr bolýǵa tıis;
3) otyndyq aǵashtar – dińniń tamyrǵa taqaý bóliginen alǵanda kádelik sortımentterdiń uzyndyǵy keminde 2 metr nemese dińniń tómengi jartysynda keminde 3 metr (tamyryn ashý qajettigin eskergende) bolatyn aǵashtar.
4-paragraf. Kespeaǵashtardy materıaldyq jáne aqshalaı baǵalaý
27. Kespeaǵashtardy (móldekterdi) baǵalaý boıynsha jalpy nusqaýlar:
1) kespeaǵashtardy (móldekterdi) materıaldyq baǵalaý kezinde súrektiń jalpy qory anyqtalyp, ol kádelik jáne otyndyq bólikterge, al qajet bolǵan jaǵdaılarda usharbasynyń jaramdy bóligine bólinedi. Kádelik súrek irilik (iri, ortasha, usaq) sanattary boıynsha bólinedi. О́rimtaldardyń ortasha kólemi eseptep shyǵarylady;
2) túbirimen bosatylatyn súrekti, sondaı-aq ekinshi dárejeli súrek resýrstaryn aqshalaı baǵalaý túbirimen bosatylatyn súrek úshin «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2008 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy Kodeksiniń (Salyq kodeksi) 506-babynyń 2-tarmaǵynda belgilengen tólemaqy stavkalary negizinde árbir kespeaǵash (móldek) boıynsha júrgiziledi;
3) materıaldyq jáne aqshalaı baǵalaý vedomosynda qalyńdyq satylary boıynsha kólemder 0,01 tekshe metrge deıin dóńgelektep esepteledi, al móldek boıyna jalpy qorytyndylar 1 tekshe metrge deıin dóńgelektenedi, súrekti aqshalaı baǵalaý 1teńgege deıin dáldikpen júrgiziledi;
4) kespeaǵashtardy materıaldyq baǵalaý kezinde «Qazaqstan ormandaryn mólsherleýge (taksasııalaýǵa) arnalǵan normatıvter», 2-bólim: «Qazaqstan ormandaryna arnalǵan sortımenttik jáne taýarlyq kesteler» anyqtamalyǵynda (Qaınar, 1987) jarııalanǵan sortımenttik jáne taýarlyq kesteler paıdalanylady.
28. Jappaı jáne sýyrtpaqtap qaıta esepteý materıaldaryn óńdeýdiń erekshelikteri:
1) kesýge taǵaıyndalǵan aǵashtardy qaıta esepteý vedomosynan tuqymdylary, qalyńdyq satylary jáne tehnıkalyq jaramdylyq sanattary boıynsha kespeaǵashtaǵy (móldektegi) aǵashtar sany osy Qaǵıdalarǵa 9-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha jappaı, sýyrtpaqtap qaıta esepteý kezinde materıaldyq-aqshalaı baǵalaý vedomosyna kóshirip jazylady. Bul rette jartylaı kádelik aǵashtar sany kádelik jáne otyndyq bolyp tepe-teń bólinedi;
2) qaıta esepteý vedomosynda keltirilgen aǵashtar bıiktigin ólsheý negizinde basym tuqymdy úshin ólshem jasalǵan qalyńdyqtyń árbir satysy boıynsha, al qalǵan quraýshy tuqymdar úshin – qalyńdyqtyń ortasha satysy boıynsha ortasha arıfmetıkalyq bıiktikter eseptep shyǵarylady.
Bıiktikter men dıametrlerdiń ara-qatynasy boıynsha bıiktikter razrıadtary kesteleriniń kómegimen ólshengen qalyńdyq satylarynyń árqaısysynyń bıiktik razrıady aıqyndalady. Tuqymdy boıynsha ortasha razrıad qalyńdyq satylary boıynsha razrıadtardyń ortasha arıfmetıkalyq razrıady retinde belgilenedi.
Aǵashtardy qaıta esepteý qabattar boıynsha júrgiziletin kúrdeli aǵash shoǵyrlarynda bıiktik razrıadtary da qabattar boıynsha, al qajet bolǵan jaǵdaılarda – jasaralyq býyndary boıynsha aıqyndalady;
3) sorttar men sortımentter boıynsha irilik sanaty sheginde kádelik súrektiń, tehnologııalyq otyndyq aǵashtyń, otyndyq aǵashtardyń, aǵashtyń usharbasy qaldyqtarynyń, ótimdi bólikteriniń jalpy qory, shyǵymy bıiktikterdiń tıisti razrıadynyń sortımenttik kesteleriniń derekterin aǵashtar sanyna kóbeıtý arqyly árbir móldek pen tuqymdy boıynsha aıqyndalady;
4) jaldardy qaıta esepteý materıaldaryn óńdeý kezinde súrekti materıaldyq mólsherleý (taksasııalaý) jappaı qaıta esepteý kezindegi sııaqty júrgiziledi. Qaıta esepteý alańynan kespeaǵash (móldek) alańyna kóshý úshin aýystyrý koeffısıenti (0,01-ge deıin dóńgelektep) esepteledi, ol kespeaǵashtyń (móldektiń) paıdalaný alańyn (tuqymdyq shoq aǵashtar men beldeýler alańynsyz) qaıta esepteý alańyna bólý jolymen aıqyndalady. Árbir tuqym boıynsha qorytyndylar aýdarý koeffısıentine kóbeıtiledi jáne osylaısha tutastaı alǵanda kespeaǵash (móldek) úshin barlyq kórsetkishter boıynsha kólemder eseptep shyǵarylady. Aqshalaı baǵalaý júrgizilgenge deıin móldek boıynsha kólemderden qaldyrylatyn tuqymdyqtar jáne tuqymdyq toptardaǵy aǵashtar qory alyp tastalady;
5) móldektegi órimtaldyń ortasha mólsheri diń súreginiń ónimdi qoryn qaıta esepteý dińderiniń sanyna bólýden jeke qaralatyn mólsher retinde esepteledi;
6) jappaı emes basty maqsatta paıdalaný úshin aǵash kesýge, ormandy kútip-baptaý maqsatynda kesýge jáne iriktep sanıtarlyq maqsatta aǵash kesýge bólingen kespeaǵashtarda (móldekterde) móldektegi (telimdegi) iriktep alynatyn súrektiń qory osy Qaǵıdalardyń 6-taraýyna sáıkes kesýge taǵaıyndalǵan aǵashtardy qaıta esepteý derekteri boıynsha aıqyndalady. Materıaldardy odan ári óńdeý jappaı jáne sýyrtpaqtap qaıta esepteý sııaqty tártippen júrgiziledi;
7) birtindep uzaq merzimdi kesý kespeaǵashtarynda aldymen jappaı kesý úshin jaldardy qaıta esepteý kezindegi sııaqty qalyńdyq satylary boıynsha jalpy qory men onyń sortımenttik qurylymy aıqyndalady. Jalpy qory men qabyldanǵan kesý jıiligi boıynsha kesýge jatatyn súrek kólemi eseptep shyǵarylady, oǵan qalyńdyǵy joǵary satylardaǵy aǵashtar engiziledi. Súrekdińniń qalǵan bóligi (neǵurlym tómen satylary) kesýge jatpaıdy.
3. Kespeaǵashtardy taksasııalaý tártibi
1-paragraf. Súrekti esepke alý jónindegi is-sharalar
29. Taksasııalaý ádisi kespeaǵashty esepke alý túrine jáne alańyna baılanysty.
30. Túbirimen bosatylatyn súrekti esepke alý kesý tásilderine baılanysty:
1) alańy boıynsha (jappaı aǵash kesýdiń barlyq túrleri kezinde qoldanylady);
2) kesýge taǵaıyndalatyn aǵashtar sany boıynsha júrgiziledi.
Kesýge taǵaıyndalatyn aǵashtar sany boıynsha esepke alý:
iriktep erikti (budan ári – iriktep kesý), birtindep jáne uzaq-birtindep (budan ári – birtindep kesý) aǵash kesý;
súrektiń ortasha dıametri 8 santımetr jáne odan da jýan bolǵan kezde sıretý, jol arshý úshin aǵash kesý;
iriktetip sanıtarııalyq maqsatta aǵash kesý (jas taldardyń keýip qalǵandaryn kesýden basqa);
jalǵyz-jarym aǵashtardy kesý kezinde qoldanylady.
Aǵashtar sany boıynsha bosatylatyn súrekti esepke alý kezinde kesýge taǵaıyndalatyn aǵashtar aldyn-ala:
3) daıyndalǵan aǵash materıaldarynyń sany boıynsha tańbalanady.
Daıyndalǵan aǵash materıaldarynyń sany boıynsha esepke alý, eger kesilýge tıis súrek qoryn aldyn-ala aıqyndaý múmkin bolmasa:
jaryqtandyrý men tazartý kezinde;
eger kesýge taǵaıyndalatyn súrektiń ortasha dıametri 8 santımetrden tómen bolsa, sıretý jáne jol arshý úshin kesý kezinde;
jas taldarda, jel opyrǵan, quıyn soqqan jerlerde, qulap qalǵan aǵashtardy jınaǵanda keýip qalǵandaryn kesý kezinde júrgiziledi.
Jergilikti halyqty súrek otynymen tegin qamtamasyz etý úshin memlekettik orman ıelenýshi aıqyndaıtyn oryndarda kespeaǵashtardan tys jerlerdegi qoqysty (kespeaǵashtardan tys jerde tabıǵı jolmen qulap jatqan jáne ónerkásiptik maqsatta daıyndalmaıtyn súrektiń qaldyǵy (dińderi men butalary) tazalaý kezinde, ony bosatý aǵash kesý bıletterinde daıyndaýǵa jatatyn súrek mólsheri kórsetilip júrgiziledi. Bul jaǵdaıda orman ıelenýshi aǵash kesý bıletinde kórsetilgen súrek mólsherin daıyndaıdy.
2-paragraf. Súrek bosatý úshin kespeaǵashty alańyn esepke ala otyryp mólsherleý
(taksasııalaý) jónindegi is-sharalar
31. Kesýdiń jappaı kespeaǵashtyq tásili úshin kespeaǵashty mólsherleý (taksasııalaý) tásilin tańdaý kespeaǵashtyń (móldektiń) alańyna, relefke baılanysty jáne osy Qaǵıdalarǵa 6-qosymshada kórsetilgen kespeaǵashty mólsherleý (taksasııalaý) tásilin tańdaý sharttarymen júrgiziledi.
Sekseýil kespeaǵashtaryn mólsherleý (taksasııalaý) osy Qaǵıdalardyń 36-tarmaǵyna sáıkes júrgiziledi.
32. Jappaı qaıta esepteý kespeaǵashta júrgiziledi, al onda eki jáne odan da kóp móldek bolǵan jaǵdaıda – osy Qaǵıdalardyń 28-tarmaǵyna sáıkes (osy Qaǵıdalarǵa 2-qosymshadaǵy 1-sulba) árbir mólsherleý (taksasııalaý) telimi boıynsha árbir móldekte jeke júrgiziledi.
Jappaı qaıta esepteýdi júrgizýdiń erekshelikteri mynadaı:
1) jappaı qaıta esepteý 1,3 metr bıiktikte aǵashtarǵa tıisti belgi salyp, ólshegish aıyrmen dıametrlerin ólsheý arqyly júrgiziledi, bul jaǵdaıda aǵashtarǵa tańba soǵylmaıdy;
2) telim, móldek nemese tutastaı alǵanda kespeaǵash sheginde árbir quraýshy tuqym úshin ósip turǵan aǵashtardyń – tabanynyń qalyńdyǵy ortasha úsh mólsherde bolatyn úsh aǵashtyń bıiktigi ólshenedi. Eger tuqymdynyń qatysýy quramda úsh ólshemnen aspasa, tabanynyń qalyńdyǵy ortasha bir mólsherde bolatyn osy tuqymdynyń bes aǵashy ólshenedi;
3) bıiktikti ólsheý úshin aǵashtar telim (kespeaǵash) alańy boıynsha birkelki iriktep alynady. Árbir iriktep alynǵan aǵashtyń dıametri 1 santımetrge jáne bıiktigi 0,5 metrge deıin dóńgelektenip, 1,3 metr bıiktikte ólshenedi. Eger nysanalarda kesip alynǵan aǵashtar dıametri men bıiktigi boıynsha orta eseppen alǵanda jaqyn bolsa, ólsheý úshin osy aǵashtar paıdalanylýy múmkin;
4) qaıta esepteýdiń, aǵashtardyń, iriktep alynǵan tuqymdyqtardyń bıiktigin ólsheýdiń, óskin men jas taldardy esepke alýdyń nátıjeleri kesýge taǵaıyndalǵan aǵashtardy qaıta esepteý vedomosyna osy Qaǵıdalarǵa 7-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha jazylady.
33. Sýyrtpaqtap qaıta esepteý shekaralyq syzyqtardy jáne kespeaǵashtyń uzyn jaǵyna qatar tartylǵan, al onda eki jáne odan da kóp móldek bolǵan jaǵdaıda - árbir móldektiń uzyn jaǵyna qatar tartylǵan ishki nysanalar boıymen osy Qaǵıdalarǵa 2-qosymshadaǵy 2-sulbanyń mysalynda otyrǵyzylǵan aǵash jaldarynda júrgiziledi. Kespeaǵashtyń pishinine, jergilikti jerdiń relefine jáne ósip turǵan aǵashtardyń erekshelikterine baılanysty jolaqtar búkil kespeaǵashty (móldekti) qamtıtyn jáne sıpattaıtyn jaǵdaıda olardy basqasha ornalastyrýǵa da jol beriledi.
Sýyrtpaqtap qaıta esepteý erekshelikteri mynadaı:
1) qaıta esepteletin jaldardyń sany jáne jaldardyń eni tutastaı alǵanda kespeaǵash (móldek) úshin onyń enine baılanysty osy Qaǵıdalarǵa 8-qosymshada kórsetilgen sharttarǵa sáıkes belgilenedi;
2) sýyrtpaqtap qaıta esepteýdiń jıyntyq alańy kespeaǵashtyń (móldektiń) jalpy alańynyń keminde 10 % quraýǵa tıis;
3) eger shekaralyq syzyqtar orman pushpaǵynyń, aǵash kesilgen eski jerlerdiń, keń soqpaqtardyń boıymen ótse nemese baǵalaý (taksasııalaý) sıpattamasy móldektegi (telimdegi) osyndaı sıpattamadan ózgeshe bolatyn búlingen aǵashtarǵa janassa, onda olar qaıta esepteý jaldaryn salý úshin paıdalanylmaıdy jáne bul rette tıisinshe ishki nysanalarda jaldardyń sany nemese eni kóbeıedi;
4) ishki nysanalar shekaralyq syzyqtardan teń qashyqtyqta ornalasýǵa tıis. Nysanalar arasyndaǵy qashyqtyqtarda olardyń arasyndaǵy ortasha qashyqtyqtyń 20 % aspaıtyn mólsherde aıyrmaǵa jol berilmeıdi. Ishki nysanalar ilý, aǵashtarǵa belgi salý arqyly jáne ólshegishpen naqty tartylady;
5) sýyrtpaqtap qaıta esepteý alańdaryn durys belgileý kespeaǵashty osy ádispen baǵalaýdyń (taksasııalaý) dálme-dáldigin arttyrýdyń negizgi sharttarynyń biri. Jaldardyń enin qaıta esepteýdi kózben mólsherlep anyqtaýǵa jol berilmeıdi;
6) qaıta esepteletin jaldyń enin baqylap ólsheý ósip turǵan aǵashtardyń kórinýine qaraı árbir 20-40 metr saıyn júrgiziledi. Jaldardyń shekarasy aǵashtarǵa salynatyn tańbalarmen nemese jaldyń búkil uzyndyǵy boıyna belgilermen belgilenedi. Jaldyń eni uzyndyǵy 2,5 metr syryqpen ólshenedi;
7) qaıta esepteý jalynyń buryshtaryna taksasııalyq telimniń nómiri jáne qaıta esepteý jalynyń uzyndyǵy kórsetilgen qazyqtar qaǵylady;
8) jaldardaǵy aǵashtardyń dıametrleri men bıiktikterin ólsheý jáne ósý sıpattamasyn anyqtaý jappaı qaıta esepteýdegi sııaqty júrgiziledi. Qaıta esepteý vedomosy árbir móldekke jasalady, al eger ol taksasııalyq telimderge bólingen bolsa, onda osy Qaǵıdalarǵa 7-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha árbir taksasııalyq telimge jasalady.
3-paragraf. Aǵashtar sany men daıyndalǵan aǵash materıaldarynyń mólsherin
eskere otyryp súrek bosatý úshin kespeaǵashtardy mólsherleý (taksasııalaý)
34. Basty maqsatta paıdalaný úshin birtindep jáne iriktep kesýge bólingen kespeaǵashtarda kesýge taǵaıyndalǵan aǵashtar sanyn eskere otyryp súrek bosatý úshin, sondaı-aq ormandy kútip-baptaý maqsatynda aǵash kesýdi jáne iriktep sanıtarııalyq maqsatta aǵash kesýdi júrgizý úshin shekaralary kesilýge jatatyn aǵashtardaǵy tańbalarmen belgilenetin joldarǵa (tehnologııalyq dálizderge) aldyn ala ólshem jasalady.
35. Eni belgilengen joldarda (tehnologııalyq dálizderde) aǵashtardy tuqymdylary jáne tehnıkalyq jaramdylyq sanattary boıynsha bólip, olarǵa jappaı qaıta esepteý júrgiziledi. Sodan soń soqpaqtarda kesýge aǵashtar bólip alynyp, olar tamyr moınynda tańbalanady jáne 1,3 metr bıiktikte tereń belgi salynyp, qaıta esepteý dál osyndaı tártippen júrgiziledi. Kesýge belgilengen barlyq aǵashtardy qaıta esepteýdiń jáne modeldi aǵashtardyń bıiktigin ólsheýdiń derekteri osy Qaǵıdalarǵa 7-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha kesýge taǵaıyndalǵan aǵashtardy qaıta esepteý vedomosyna engiziledi.
36. Kesýdiń jıiligi Aǵash kesý qaǵıdalaryna sáıkes belgilenedi jáne osy orman ornalastyrý boıynsha aǵash kesýge deıingi ekpelerdiń jalpy qoryna kesýge taǵaıyndalǵan aǵashtardyń (joldarda (tehnologııalyq dálizderde) jáne omartalarda) sanyna ara-qatynasymen aıqyndalady.
37. Jaryqtandyrýdy, tazalaýdy, sıretýdi jáne ótpeli kesýdi júrgizý kezinde, sondaı-aq sekseýil ekpelerinde basty maqsatta paıdalaný úshin aǵash kesý kezinde kesilýge tıis aǵashtar mólsherin aldyn ala anyqtap alý úshin kólemi ekpelerdiń birtektilik dárejesine baılanysty kespeaǵash alańynyń 1%-nan 3 %-na deıin bolýy múmkin (ekpeler neǵurylym birtekti bolsa, irikteý paıyzy solǵurlym az bolady) synaq alańdary alynady. Ekpeaǵash (móldek) kólemi 5 gektarǵa deıin bolǵan jaǵdaıda keminde eki synaq alańy, kespeaǵash (móldek) kólemi 6-10 gektar bolǵanda - keminde úsh synaq alańy jáne 10 gektardan astam bolǵan jaǵdaıda - olardy kespeaǵash (móldek) boıynsha birkelki ornalastyryp árbir 10 gektarǵa bir synaq alańy alynady. Qaz-qalpyndaǵy synaq alańdary synaq alańynyń buryshtaryna ornatylatyn bıiktigi 0,5 metr qazyqtarmen belgilenedi. Qazyqtarǵa “SA” (synaq alańy) degen jazba jasalady.
Synaq alańynda aǵashtardy irikteý, kesý jáne daıyndalǵan súrekti sortımentterge bólý júrgiziledi. Synaq alańyn pysyqtaý derekteri kespeaǵashtyń (móldektiń) búkil alańyna kóshiriledi.
38. Kesýdiń basqa tásilderinde de, sondaı-aq kesýge dıametri 8 santımetrden kem aǵashtar taǵaıyndalatyn kespeaǵashtardy birtindep, iriktep aǵash kesýge jáne ormandy kútip-baptaý maqsatynda aǵash kesýge irikteý kezinde kesilýge tıis jińishke aǵashtar qory dál osylaı aıqyndalady.
39. Bosatylatyn súrekti daıyndalǵan aǵash materıaldarynyń mólsheri boıynsha esepke alý kezinde daıyndalýǵa tıis súrektiń qory aldyn ala kóz mólsherimen aıqyndalady. Daıyndalǵan aǵash materıaldarynyń mólsheri boıynsha bosatylatyn súrekti anyqtaý múmkin bolmaǵan kezde kespeaǵash (móldek) alańynyń 3-5 % qamtıtyn synaq alańdary alynady. Synaq alańdarynyń derekteri keıinnen kespeaǵashtyń (móldektiń) búkil alańyna kóshiriledi.
Daıyndalǵan aǵash materıaldarynyń túpkilikti esebi naqty daıyndaý derekteri boıynsha (kespeaǵashtarda nemese tómengi qoımalarda) júrgiziledi.
4. Qorytyndy erejeler
40. Kespeaǵashtardy bólip berý jáne mólsherleý (taksasııalaý) jónindegi jumystardyń sapasyn tekserý olardy oryndaý barysynda da, olar aıaqtalǵannan keıin de júrgiziledi. Tekserý nátıjesinde:
1) iriktelgen kespeaǵash qorynyń esepti kespeaǵashqa jáne tuqymdylar toptary, paıdalaný túrleri jáne memlekettik orman qorynyń sanattary boıynsha súrek bosatýdyń belgilengen kólemderine sáıkestigi;
2) Aǵash kesý qaǵıdalary talaptarynyń saqtalýy;
3) kespeaǵashty (móldekti) mólsherleý (taksasııalaý) ádisin tańdaýdyń durystyǵy;
4) kespeaǵashtardy turǵan kúıinde irikteý men mólsherleýdi (taksasııalaýdy) júrgizý jáne irikteý materıaldaryn tehnıkalyq resimdeý sapasy;
5) anyqtamalyq-normatıvtik materıaldardy (bıiktik razrıadtarynyń kómekshi kestelerin, sortımenttik jáne taýarlyq kestelerdi) tańdaý men qoldanýdyń durystyǵy anyqtalady.
41. Kespeaǵashtardy bólip berý men mólsherleý (taksasııalaý) jónindegi jumystardy tekserýdi ormanshylyq ókiliniń qatysýymen memlekettik orman ıelenýshi sany boıynsha kespeaǵashtardyń keminde 5 % jáne árbir ormanshylyq boıynsha alqaptyń 3 %, biraq keminde eki kespeaǵashta júrgizedi.
25 mamyrdan 25 qazanǵa deıingi kezende tekserý nátıjeleri boıynsha osy Qaǵıdalarǵa 10-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha kespeaǵashtardy bólip berý men mólsherleýdi (taksasııalaýdy) tekserý aktisi jasalady.
Jumys mynadaı jaǵdaılarda:
1) kespeaǵashty bólip berý Aǵash kesý qaǵıdalaryn buza otyryp júrgizilgen;
2) jappaı nemese jaldardy qaıta esepteý derekteri kespeaǵashtaǵy kádelik súrektiń jalpy qory jáne qory boıynsha tekserý derekterimen alshaqtyǵy 10 % asyp ketken;
3) nysana sany osy Qaǵıdalarda kózdelgen mólsherden az bolǵan;
4) ortasha bıiktikter men dıametrlerdiń durys aıqyndalmaýyna (7 % jáne odan kóp qatelikpen), aǵashtardyń tehnıkalyq jaramdylyq sanatyna qate bólinýine (olardyń sanynda 12 % jáne odan da kóp qatelikpen) jol berilgen;
5) iriktelgen kespeaǵashtardy turǵan kúıinde resimdeý qanaǵattanarlyqsyz bolǵan (shekaralary túsiniksiz, baǵandardyń nemese olarda jazýlardyń bolmaýy);
6) kespeaǵashtardy jappaı kespeýge jáne ormandy kútip-baptaý maqsatynda kesýge irikteý kezinde:
irikteletin súrektiń qory 10 %-dan astam alshaqtyqta bolǵan;
aǵashtardy kesýge (qate taǵaıyndalǵan jáne qate qaldyrylǵan) kesýge jatatyn aǵashtardyń jalpy sanyna 10 % astam jaǵdaıda durys iriktep alynbaǵan kezde qanaǵattanarlyqsyz dep tanylady.
42. Tekserý nátıjelerine baılanysty memlekettik orman ıelenýshi kespeaǵashtardy bólip berý men mólsherleý (taksasııalaý) boıynsha materıaldarǵa túzetýler engizedi nemese jumys jańadan oryndalady.
43. Osy Qaǵıdalarǵa sáıkes jasalǵan kespeaǵashtardyń dalalyq abrısteri, aǵashtardy qaıta esepteý, bıiktikterdi ólsheý, óskinderdi esepke alý jáne basqa da vedomostar, materıaldyq-tehnıkalyq mólsherleý (taksasııalaý) vedomostary memlekettik orman ıelenýshide saqtalady.
Kórsetilgen qujattardan basqa mynalar eki danada jasalady:
1) paıdalaný túrleri boıynsha jyldyq bólip berý albomdaryna kitapsha etip tigiletin kespeaǵashtar syzbalary, olardyń bir danasy ormanshylyqta, ekinshisi - memlekettik orman ıelenýshide saqtalady;
2) osy Qaǵıdalarǵa 11-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha kezekti jyldyq kespeaǵashtyń vedomosy, onyń bir danasy ormanshylyqta, ekinshisi – memlekettik orman ıelenýshide saqtalady.
44. Memlekettik orman ıelenýshi osy Qaǵıdalarǵa 12-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha bólingen kespeaǵashtardyń jıyntyq vedomosyn jasaıdy.
45. Planshetter men mólsherleý (taksasııalaý) sıpattamalaryna qajetti ózgerister men jazbalar engiziledi.
46. Osy Qaǵıdalarǵa 13-qosymshasyna sáıkes nysan boıynsha Orman shyǵysynyń kitabyn memlekettik orman ıelenýshi júrgizedi, sondaı-aq ol ormanshylyqtarda júrgiziledi.
Memlekettik orman qory ýchaskelerinde kespeaǵash aımaǵyn bólip berý men taksasııalaý qaǵıdalaryna 1-qosymsha
Nysan
________________ ormanshylyǵy boıynsha 20___jylǵa arnalǵan
tuqymdarynyń toptary boıynsha kespeaǵashtardy bólip berý jospary
Oram
nómiri Taksasııalyq telim nómiri Tuqym toptary
boıynsha Kesý
tásili Bólinýge jatady Kespeaǵash bólinip otyrǵan aǵash daıyn-daýshynyń ataýy
alańy,
gektar qor
jalpy sonyń ishinde ótimdi
1 2 3 4 5 6 7 8
Memlekettik orman qorynyń sanaty ___________________________
Memlekettik orman qory ýchaskelerinde kespeaǵash aımaǵyn bólip berý men taksasııalaý qaǵıdalaryna 2-qosymsha
Memlekettik orman qory ýchaskelerinde kespeaǵashtardy bólip berý men mólsherleý qaǵıdalaryna
3-qosymsha
Memlekettik orman qorynda móldek baǵandaryna jazba salý tártibi
Jazba úlgileri:
kespeaǵashtar úshin móldekter úshin
25-3 25-8
JK-2004 JK-2004
2-6,3 1(3)-1,7
1-shi jol - aınalym men telim nómiri;
2-shi jol - shara túri (jappaı kesý) jáne kesý jyly;
3-shi jol - kespeaǵash nómiri jáne alańy, gektar (jaqshada - móldek nómiri).
Sharalar